آرامگاه کورش بزرگ

اتاق مستطیل شکل 5/6 در 3/5متر به بلندی 5متر، فقط یک ورودی کوچک به ابعاد 4/1 × 8/0 متر دارد که بازمانده های چند پله در پایین جلو آن قرار دارد . گنجایش داخلی اتاق بسیار کم است زیرا دیواره های آن 5/1 متر ضخامت دارند.

چنین ضخامتی از همان دیوارۀ دالان ورودی مشهود است، دالانی که در جلو و عقب آن پاشنه های درهای سنگی مشاهده می شود .

اتاق آرامگاه بر یک هرم شش پلکانی قرار گرفته که بر بلندی آنها تدریجا از بالا تا پایین اضافه می شود که این خود بر استحکام ساختمان می افزاید .

بررسی آرامگاه بهتر است از جلو آن آغاز شود که رو به شمال غربی دارد . بنای ساده است از سنگ سبید به صورت اتاق چهار گوش مستطیل بدون پنجره با سقف سنگی گوشه دار که بر یک هرم چند پله ای استوار است وتنها یک در ورودی دارد. بلندی آن 11متر و پایۀ آن 12×13متر است . به خوبی آشکار است که تمام بنا از قطعات سنگ سبید رنگ آهکی تشکیل شده است که با دقت، اما بدون ملات به یکدیگر وصل شده اند . برای استحکام بیشتر در چند جا گیره های آهنی سنگها را به یکدیگر قفل کرده که اینک روی آنها پوشیده شده است .

با گردش چپ در جادۀ اصلی و پیمودن دو سه کیلومتر و عبور از یکی دو دهکده، یگانه ورودی امروزی «پاساگارد» پدیدار می شود .

اندکی دورتر در سمت چپ، ساختمان سفید رنگی است در خلوتی شاهانه که بیننده فورا آنرا آرامگاه«کورش بزرگ»شناسایی می کند.

تاریخ نویسان می گویند هنگامی که اسکندر در سال 330 پ.م. برای ادای احترام و بزرگداشت به اینجا آمد،کتیبه ای وجود داشت به این مضمون :

(ای مرد، من کورش هستم که شاهنشاهی پارس را بنیان گذاشتم و پادشاه آسیا بودم. این یادبود را از من دریغ مدار.)

بدون تردید جسد «کورش کبیر» روزگاری در همین اتاق به خاک سپرده شده است . هنگام پاک کردن سنگ سقف اتاق در سال 1330 خورشیدی، فضایی به ابعاد تقریبی 5×85×85 پیدا شد . این سؤال پیش آمد که آیا شاه ( یا ملکه اش) در این فضا دفن شده اند؟ یا اینکه سنگ اندکی خالی شده بود تا از سنگینی آن کاسته شود . از دیدگاه معماری، آرامگاه «کورش کبیر» همتا ندارد و درهیچ جای ایران، چه پیش وچه پس از «هخامنشی»ها، مانند آن هنوز کشف نشده است . سقف گوشه دار آن شاید ریشه در قوم «اورارتو» داشه باشد وسبک پایۀ هرمی پلکانی آن به زمان «سومری»ها و«عیلامی»ها برگردد .

مدتهاست که میان مردم محلی، آرامگاه «کورش» به «گورمادرسلیمان»شهرت یافته است . در دوران حکومت اتابک سعدابن زنگ - دوست ومعاصر سعدی شیراز - در قرن هفتم هجری، نزدیکی این آرامگاه مسجدی برپا شده بود . باقی ماندۀ برخی از ستونهای دیگر کاخهای «پاساگارد» که در دورانی ناشناخته به اینجا آورده شده بودند، چند سال پیش به جای اصلی خود برگردانده شده اند .

هر آینه کتیبه یا زیورهای ساختمانی دیگری اینجا وجود داشت، اکنون چیزی از آنها به جا نمانده است . جلال و ابهت امروزی آن، این آرامگاه را از چنین آثاری بی نیاز می سازد بزرگی که در خور روحیه وشخصیت صاحب آن است.